Wolno szaleć młodzieży, wolno starym zwodzić, Wolno się na czas1 żenić, wolno i rozwodzić, Godzi się kraść ojczyznę łatwą i powolną; A mnie sarkać na takie bezprawia nie wolno? 2 Niech się miota złość na cię i chytrość bezczelna — Ty mów prawdę, mów śmiało, satyro rzetelna. Gdzieżeś, cnoto? gdzieś, prawdo? gdzieście się podziały? Tuście niegdyś najmilsze przytulenie miały. Czciły was dobre nasze ojcy i pradziady, A synowie, co w bite3 wstąpać4 mieli ślady, Szydząc z świętej poczciwych swych przodków prostoty, Za blask czczego poloru5 zamienili cnoty. Słów aż nadto, a same matactwa i łgarstwa; Wstręt6 ustał, a jawnego sprośność niedowiarstwa Śmie się targać na święte wiary tajemnice; Jad się szerzy, a źródło biorąc od stolice, Grozi dalszą zarazą. Pełno ksiąg bezbożnych, Pełno mistrzów zuchwałych, pełno uczniów zdrożnych; A jeśli gdzie się cnota i pobożność mieści, Wyśmiewa ją zuchwałość, nawet w płci niewieściej, Wszędzie nierząd, rozpusta, występki szkaradne. Gdzieżeście, o matrony święte i przykładne? Gdzieżeście, ludzie prawi, przystojna młodzieży? Oślep tłuszcza bezbożna w otchłań zbytków bieży. Co zysk podły skojarzył, to płochość rozprzęże; Wzgardziły jarzmem cnoty i żony, i męże, Zapamiętałe dzieci rodziców się wstydzą, Wadzą się przyjaciele, bracia nienawidzą, Rwą krewni łup sierocy, łzy wdów piją zdrajce, Oczyszcza wzgląd nieprawy7 jawne winowajcę. Zdobycz wieków, zysk cnoty posiadają zdzierce, Zwierzchność bez poważenia, prawo w poniewierce. Zysk serca opanował, a co niegdyś tajna8, Teraz złość na widoku9, a cnota przedajna. Duchy przodków, nadgrody cnót co używacie, Na wasze gniazdo okiem jeżeli rzucacie, Jeśli odgłos dzieł naszych was kiedy doleci, Czyż możecie z nas poznać, żeśmy wasze dzieci? Jesteśmy, ale z gruntu skażeni, wyrodni, Jesteśmy, ależ tego nazwiska niegodni. To, co oni honorem, poczciwością zwali, My prostotą10 ochrzcili; więc co szacowali, My tym gardziem, a grzeczność11 przenosząc nad cnotę, Dzieci złe, psujem ojców poczciwych robotę: Dobra była uprawa, lecz złe ziarno padło, Stądci teraz Feniksem12 prawie zgodne stadło: Zysk małżeństwa kojarzy, żartem jest przysięga, Lubieżność wspaja węzły, niestatek rozprzęga13, Młodzież próżna nauki14, a rozpusty chciwa, Skora do rozwiązłości, do cnoty leniwa. Zapamiętałe15 starcy, zhańbione przymioty, Śmieje się zbrodnia syta z pognębionej cnoty. Wstyd ustał, wstyd, ostatnia niecnoty zapora; Złość zaraźna w swym źródle, a w skutkach zbyt spora16, Przeistoczyła dawny grunt ustaw poczciwych; Chlubi się jawna kradzież z korzyści zelżywych. Nie masz jarzma, a jeśli jest taki, co dźwiga, Nie włożyła go cnota – fałsz, podłość, intryga. Płodzie szacownych ojców noszący nazwiska! Zewsząd cię zasłużona dolegliwość ściska; Sameś sprawcą twych losów. Zdrożne obyczaje, Krnąbrność, nierząd, rozpusta, zbytki gubią kraje. Próżno się stan17 mniemaną potęgą nasrożył, Który na gruncie cnoty rządów nie założył. Próżno sobie podchlebia. Ten, co niegdyś słynął, Rzym cnotliwy zwyciężał, Rzym występny zginął. Nie Goty i Alany18 do szczętu go zniosły: Zbrodnie, klęsk poprzedniki i upadków posły, Te go w jarzmo wprawiły; skoro w cnocie stygnął, Upadł – i już się więcej odtąd nie podźwignął. Był czas, kiedy błąd ślepy nierządem się chlubił19. Ten nas nierząd, o bracia, pokonał i zgubił, Ten nas cudzym w łup oddał, z nas się złe zaczęło; Dzień jeden nieszczęśliwy20 zniszczył wieków dzieło. Padnie słaby i leże21 – wzmoże się wspaniały: Rozpacz – podział nikczemnych22! Wzmagają się wały23, Grozi burza, grzmi niebo; okręt nie zatonie. Majtki zgodne z żeglarzem, gdy staną w obronie; A choć bezpieczniej okręt opuścić i płynąć, Poczciwej być w okręcie, ocalić lub zginąć.

1

na czas – czasowo, na pewien czas. [przypis redakcyjny]

Do tyłu

2

J. Kleiner wskazuje na wyraźne pokrewieństwo tych wierszy z odpowiednimi wierszami pierwszej satyry Juwenalisa, który pisze: „Jaż tego nie uznam za godne oświetlenia lampą wenuzyńską (Horacjuszową)? Jaż tego nie miałbym poruszyć?” (J. Kleiner, Pierwszy cykl „Satyr” Krasickiego, [w książce:] O Krasickim i o Fredrze. Dziesięć rozpraw, Wrocław 1956, s. 59). [przypis redakcyjny]

Do tyłu