«Қайғысын, азабын да махаббаттың Өз басым бақытым деп атамақпын. Бұл өзі біреуге шөл, біреуге көл ал, маған өрт болғанын білер ме еді ел!» Жыр туды осы сын-ды бірер көбең, Көбең боп өнерге есе жібермеді ол. Тұрмыста, махаббатта кетті есесі, – есесізбен сен неге кектесесің?! Қайтадан қайрат жию үшін уақыт көп керек, бір жасыса жігер деген. Бəрін де адамын деп ойлады ақын, тек бір дертті ойламады бойды алатын. От еді, өмірінен жел сұрады ол, Замана таяқ берді қой бағатын. Өтеді ол өнерімен дос тілегін, тек қана сол өнермен өсті көңіл. Бұлақ ед күй тілеген, Ұйқылы-ояу Тағдырдың сұр жартасы тосты жолын. Сондықтан қорғады əннің ар-намысын, Сондықтан үміті – сыр, арманы – шын. Тірі боп көрді соққы тірлік үшін, тірліктің тұтқындағы Хорланы үшін. Сол Хорлан тұтқын ба екен тас қамалға? Жоқ, емес. Тас қамалға тастаған да ешкім жоқ… Ұзатылды ол. – Қалай? – Кімге? Əйтеуір Естай емес, басқа адамға. Міне, осы бар болғаны əңгіменің! (От болып өкінішім жанды менің). Жағада жас қамысын дір еткізіп Маралды бір күрсініп алды демін. Көл беті: лай ақты айғызданып, Қара жел болып есті қайғы ызғары; тоқалын сабап кəрі бай қызғанып, көлінде аққаулардың шүрегей жүр, қыранның тұғырында байғыз қалып. Түйілді қыр қабағы қатпарланып, Бұлбұлдың көз жасына бақтар қанып, Еңіреді екіленіп аққан бұлақ, Жылауға тастар ғана жатты арланып. Сонда да жазғы дала маужырады, Толтырып толқын жатты сай-жыраны. Қайығын махаббаттың тағдыр айдап, Жұмбақ ед сол қайықты қайда ұрары – Тауға ма, тасқа ма əлде белеңге ме, Соғып ед нелер қайық, нелер кеме. Отыр ед сол қайықта ол желге сеніп Желігі – көңіл деген көбең кеме. Көңіл ғой: бірде жарлы, бірле байып, Кететін ақ желкенін желге жайып. Жел тынды, бірақ кенет дауыл ұрып, Айдында күл-пəре боп сынды қайық.

5. Естай жыры

«Еркесі Маралдының Хорлығайын, Табиғат берсе-дағы күн мен айын, аққуым, айдыныма қона алмадың, Мен жалғыз, арманым көп – неғылайын! Менің де сый-сыбағам болды дайын, Бір өнер – ол да азап, ол да уайым. Туған жер аспанында шоғырланған, Қара бұлт, сен жылама, мен жылайын. Ескен жел, сен зарлама, мен зарлайын, Соғайын толқын болып жар маңдайын. Жатса да күнім сынып, айым қирап, алысып бір өлуді армандайын. Арпалыс қызығына кенелейін, Қуалап бір елесті жөнелейін. Туған жер жүрегінен жарып шыққан, Бір тал гүл, сен тірі бол, мен өлейін».

* * *

«…Дариға, өшкенім бе жанып барып, дақ түсті, бір қара шабытқа анық. Баладай жаңа ғана тəй-тəй басқам Қу заман, құлаттың ба шалып қалып?! Азабы жасытқанда жан-дененің Көзімнің жасын жұтып əлденемін. Аузымнан жыр орнына жалын шықты, зар болды əһеу-у десем əн дегенім. Көрсем де көкте күнді, жарық айды, Қуаныш енді маған дарымайды. Келешек, үміт күтем, саған сенем, Өткеннің бəрі өкініш, бəрі қайғы. Құлашы, байғұс денем, бекер, бекер, бекер боп бар ғұмырым өтер ме екен, торғайдай торға түскен тулаймын деп сор-жүрек жарылып-ақ кетер ме екен! Осы ма оза шауып келген жерім, қадірін білуші еңдер сендер ненің? Сыртыммен серісініп жүрсем-дағы У менен зарға толы кеудем менің. Сондықтан жақындама – қайғылымын, білмеймін болған қайғы қай күні бұл?! Соғар ма бір дауылым бұлт үйіріп, Естимін əлдеқайдан жайдың үнін. Мұңымды өзің тыңда, қойшы-қолаң, Жо-жо-жоқ, оқ жұтсам да ойсыраман. Жалғыз-ақ айтарым бар алғы өмірге: адамды қор етуді қойсын адам! Ал, сендер жабықпаңдар жанды ластап Ханға емес, қайрат берем қаңғыбасқа. Жоқ енді, əнім барда қала алмаймын, апарам алғы күнге əнді бастап!»

6. Əн

Əн – топшылы қыран боп, арқадағы қайғыны, шаттықты да арқалады. Əн – бір құмар, басылмай көңіл шіркін Көзінен қасіреттің бал тамады. Əн, əсем əн, о, ғажайып! Өмірдің соқпағы өсіп, жолы азайып, Жылқышы жылан-белде жылап айтса, тыңдады балықшылар қоға жайып. Əн – қайран, көп жігерді бір шыңдадың, Мен-дағы бір шыңдалдым, қылшылдадым. Əн, қайран əн, кешір мені кім білген сенде мұндай тылсым барын. Əн – бұлақ боп сусыл қақты, сусылдап жер сыр ашты, су сырласты. Əн – жел қанат жапырақтар, сүйісіп бір-бірімен сыңсып жатты. Əн… еркесі досы бар, салты бардың, əнім бар, кімнен қорқып, қалтырармын! Əн – сəттерде əн тыңдаған, Қазеке, ұнайды көп салтың маған…

7. Қорытынды

Селт еткен шөп жапырағын сырласы ғып, далаға бала-бұлақ кірді асығып. Замана – құм еді бір, сол əн-бұлақ Шақ қалды кете жаздап құмға сіңіп. Жо, жо-жоқ мұның бəрі бекер бірақ, Бəрін де өткінші өмір, көтерді бақ. Өмірге күліп келген бала-бұлақ бір күні ылайланып кетер жылап!

* * *

Сарыадыр, сағымданған бұл алаптан Ышқынып арманды бір бұлақ аққан. Толқындар кемірсе де, Жел үрсе де Əлі тұр ескі жартас құламастан. Əлі тұр аспаны да айнымаған, Көл аман, көлшік аман, айдын аман. Бəрі де бəз қалпында, əттең, əттең тек сол бір көрінбейді қайғылы адам. Қайғы, мұң – ескілік қой, жұрт ескіңді Не ғылсын, ескі архивке тіркестірді… Сондағы көздің жасы тамған қырдан бұл күнде бір əдемі күлкі естілді…

Страница 2 из 2

Назад 1 2Далее