„Podniosłem wszystkie zmurszałe całuny leżące w trumnach; oddaliłem wzniosłą pociechę rezygnacji, jedynie po to, by sobie wciąż mówić: – Ach, przecież to tak nie było! Tysiąc radości zrzucono na zawsze w doły grobowe, a ty stoisz tu sam i przeliczasz je. Nienasycony! nienasycony! nie otwieraj całkowicie podartej księgi przeszłości! … Czyż nie dość jeszcze jesteś smutny?” – cytat z: Jean Paul (Jean Paul Friedrich Richter) Biographische Belustigungen unter der Gehirnschale einer Riesin. Eine Geistergeschichte (Rozrywki biograficzne pod czaszką olbrzymki. Opowieść o duchach). [przypis redakcyjny]

Do tyłu

2

Dzień dzisiejszy – Zaduszki. [przypis redakcyjny]

Do tyłu

3

nie bierz tata – jesteśmy w mieszkaniu księdza grecko–katolickiego; w w. 357 mowa o jego zmarłej małżonce. [przypis redakcyjny]

Do tyłu

4

nierano – późno. [przypis edytorski]

Do tyłu

5

miano – imię. [przypis edytorski]

Do tyłu

6

do tegoż kraju – do tego samego, tzn. pośmiertnego. [przypis redakcyjny]

Do tyłu

7

Pieśń gminna. [przypis autorski]

Do tyłu

8

Z Szyllera. – Swobodna przeróbka ostatniej zwrotki z wiersza Fryderyka Schillera Der Jungling am Bache (Młodzieniec nad potokiem). [przypis autorski]

Do tyłu

9

jeszcze rano – jeszcze wcześnie. Porę akcji oznaczono niżej w w. 141: Pustelnik wszedł do Księdza tuż przed godz. 9 wieczór. Według prof. Pigonia związek chronologiczny miedzy cz. II a IV nie występuje dość jasno: w cz. II Widmo zjawia się na obrzędzie, kiedy już „przeszła północ” (w. 515), w cz. IV Pustelnik znika z plebanii właśnie o północy. Wynikałoby stąd, że akcja cz. IV rozgrywa się albo tego samego dnia, lecz wcześniej niż akcja cz. II, albo też nie tego samego roku. [przypis redakcyjny]

Do tyłu

10

gotówem – jestem gotów. [przypis edytorski]

Do tyłu

11

kitajka – rodzaj materii jedwabnej (pierwotnie chińskiej, skąd nazwa od Kitaj – Chiny), tafta. [przypis redakcyjny]

Do tyłu

12

po smutkach wesele – w myśl starożytnego przysłowia: post nubila Phoebus – po chmurach słońce. [przypis redakcyjny]

Do tyłu

13

nudno – w znaczeniu prowinc: przykro, smutno. [przypis redakcyjny]

Do tyłu

14

Z pieśni gminnej. [przypis autorski]

Do tyłu

15

żywot Heloizy – chodzi o poczytny wówczas romans J. J. Rousseau Nowa Heloiza. [przypis redakcyjny]

Do tyłu

16

ogień i łzy Wertera – powieść J. W. Goethego Cierpienia młodego Wertera przedstawiała nieszczęśliwą miłość bohatera, zakończoną samobójstwem. [przypis redakcyjny]

Do tyłu

17

Z Getego. [przypis autorski]

Do tyłu

18

Wzmianka nieścisła; jest to swobodny przekład wiersza nie Goethego, lecz K. E. Heitzensteina, a tylko na temat poddany przez utwór Goethego: Lotte bei Werthers Grabe (Lotta u grobu Wertera). Pieśń ta była bardzo rozpowszechniona w Niemczech. [przypis redakcyjny]

Do tyłu

19

rozdejmijcie – rozewrzyjcie, roztwórzcie. [przypis redakcyjny]

Do tyłu

20

trzy świece – według wyobrażeń ludowych trzy światła miały własność przyciągania zjaw duchowych. – Te trzy światła będą gasnąć po kolei same przez się co godzina (w. 709, 1126, wskazówka po w. 1281), zamykając trzy stopnie wyznań Gustawa. Tajemnicze ich gaśnięcie ma podkreślać nadprzyrodzony charakter zjawiska Pustelnika. Według wskazówki inscenizacyjnej przed tekstem, palą się dwie świece na stole i lampka przed obrazem, a zatem trzy światła. [przypis redakcyjny]

Do tyłu

21

zagniewane… niebiosa – aluzja do śmierci samobójczej Pustelnika. [przypis redakcyjny]

Do tyłu

22

lawy – tutaj: masy ciemności. [przypis redakcyjny]

Do tyłu

23

gwiazdka wschodnia – jest ona niejako przewodniczką miłosnej opowieści Gustawa; chodzi o Wenus, która widoczna bywa najlepiej tuż przed wschodem słońca (i dlatego nazywana była Jutrzenką), ale też tuż po zachodzie słońca, w przeciwnej, zachodniej części nieba (i z tego powodu nazywano ją też Gwiazdą Zachodnią, gr. Hespero); przez romantycznego kochanka planeta Wenus zostaje utożsamiona z boginią miłości w mit. rzym., od której bierze ona swą nazwę. [przypis edytorski]

Do tyłu

24

snadno – łatwo. [przypis edytorski]

Do tyłu

25

Szyllera [przypis autorski]

Do tyłu

26

Jest to przekład wiersza F. Schillera. [przypis edytorski]

Do tyłu

27

ulica – tu: aleja parkowa. [przypis edytorski]

Do tyłu

28

śmierć wieczna – potępienie. [przypis redakcyjny]

Do tyłu

29

tą śmiercią może ja umrę – według odtwarzanych tu wierzeń, duch błądzący nie wiedział, jaki nań padnie ostateczny wyrok losu. [przypis redakcyjny]

Do tyłu

30

zawczasu zamyka się w grobie – popełnia samobójstwo. [przypis redakcyjny]

Do tyłu

31

Młodości… Przeniknij z końca do końca! [w. 494–7] – czterowiersz wyjęty z Ody do młodości, która z powodów cenzuralnych nie została ogłoszona w tomiku Poezyj z r. 1882. [przypis redakcyjny]

Do tyłu

Страница 9 из 10

Назад 1…8 9 10 Далее