Удобнее читать в приложении
AI-разбор доступен после входа
Суть книги, пересказ, главный конфликт, ключевые идеи, вывод, кому полезна, главные темы, персонажи и цитаты можно получить после входа в BookRa.
auto_awesomeПолучить AI-разборО книге
Kandyd to najsłynniejsza powiastka filozoficzna autorstwa Woltera.Niezwykłe przygody tytułowego bohatera, związane z wygnaniem z kraju i podróżami po świecie, są pretekstem do ujawnienia poglądów Woltera – przede wszystkim krytyki Leibnitzowskiego twierdzenia o tym, że żyjemy na najlepszym z możliwych światów.Kandyd to utwór popularyzujący filozofię oświeceniową – krytykujący zabobonność, instytucję Kościoła oraz zastaną filozofię. Wolter przedstawia również wizję idealnego państwa, Eldorado, nieskażonego szkodliwą działalnością człowieka, ale z wysoko rozwiniętą nauką, zwłaszcza w zakresie nauk ścisłych. Filozof propaguje rozumowe podejście do świata, uznaje, że rozum powinien mieć wpływ na moralność, religię i wiarę – uznaje istnienie Boga, ale jako deista odrzuca wizję Jego ingerencji w losy świata. Kandyd był jednym z najbardziej kontrowersyjnych utworów w historii literatury, powieść została umieszczona w Indeksie Ksiąg Zakazanych. Wolter napisał Kandyda w 1759 roku.
Дата написания1970-01-01
Язык книгиpl
Возрастное ограничение0+
Читать онлайн
Страница 2 из 33Złośliwy język i dość trudny charakter nie pozwoliły Wolterowi długo zachować łask dworu. Niebawem, zrażony do Francji, dał się nakłonić pochlebnym propozycjom króla pruskiego Fryderyka i w r. 1750 przybył do Poczdamu. Otrzymał pensję 20 000 fr., wysoki order, tytuł szambelana i mieszkanie w pałacu, z jedynym obowiązkiem poprawiania francuskich wierszy Fryderyka. Pierwszy okres pobytu spłynął rozkosznie, na zabawach, gawędach filozoficznych, wzajemnej admiracji. Z czasem dwa charaktery mające zanadto wiele cech podobnych zaczęły się ścierać; z obu stron padały słówka trudne do zapomnienia, a powtarzane przez usłużnych dworaków; stosunki stały się naprężone, aż w końcu przyszła konieczność zerwania. W r. 1753, Wolter, zrzekłszy się pensji, zwróciwszy klucz szambelański, opuszcza Prusy rozczarowany, rozgoryczony, nękany jeszcze na granicy państwa dokuczliwościami króla. To była jego ostatnia szkoła życia; nie chce już odtąd żadnych, choćby złoconych kajdan, chce żyć wyłącznie u siebie i dla siebie. Osiedla się zrazu w Szwajcarii, w pobliżu Genewy; później, kiedy mu dokuczył nieco purytanizm szwajcarski, nabywa piękne dobra Ferney, położone w pasie granicznym, częścią we Francji, częścią w Szwajcarii. Na gruncie francuskim może uprawiać u siebie ulubione widowiska teatralne, które były kamieniem obrazy dla surowych Genewczyków; na wolną zaś ziemię szwajcarską może schronić się w każdej chwili, w razie niebezpiecznego podmuchu ze sfer francuskiego rządu. Na własnym tedy „dworze” pewnego rodzaju, w słynnych Délices, a potem w Ferney, spędzi ostatnie dwadzieścia parę lat życia, te, z których utrwali się dla przyszłych pokoleń wizerunek i legenda Woltera.
Istotnie, osobliwym jest zjawiskiem żywotność, jaką rozwija Wolter w tej ostatniej fazie, między sześćdziesiątym a osiemdziesiątym z górą rokiem. Jest to w całym jego życiu epoka najbardziej może czynna, najbujniejsza, w której cały kapitał nagromadzonej wiedzy, myśli, poglądów, doświadczeń, spożytkowuje dla celów doraźnej działalności i agitacji. Przez lat dwadzieścia zdoła ten niespożyty starzec utrzymać wpół-rozbawioną, wpół-zgorszoną Europę w ciągłym napięciu, dając jej co dnia coś nowego, a zawsze związanego z palącymi sprawami współczesności. Prócz olbrzymiej korespondencji, która w owym czasie miała znaczenie daleko wybiegające poza prywatną wymianę myśli, idą w świat z siedziby filozofa niezliczone ilości tzw. pasztecików Woltera, broszurek, dialogów, powiastek, „katechizmów filozoficznych”, kolportowanych oczywiście bezimiennie, ale w których cała Europa domyślała się ręki autora. Wolter nie gardził żadnym środkiem; cieszyły go i obiegające plotki z drobnych wydarzeń jego domowego życia, nie cofał się też przed ohydną nieraz polemiką z lada jakim przeciwnikiem, z której obie strony wychodziły umazane błotem. Niewyczerpany tym jeszcze Wolter rozwija działalność praktyczną, stwarza dokoła siebie cały dwór, kolonie, fabryki, buduje dobrobyt otaczającej go ludności, rzuca się wszędzie, gdzie mu się nadarza sposobność bronić prześladowanych, zwłaszcza gdy chodzi o fanatyzm religijny. Wrodzona skłonność do pieniactwa dodaje mu zapału i wytrwałości w tych kampaniach, z których najgłośniejsza sprawa Calasów3 budzi przez kilka lat entuzjazm w całej Europie. Ta działalność ostatnich lat życia zdobywa Wolterowi poniekąd to, czego, przy całym rozgłosie, brakło mu po trochu zawsze, tj. szacunek publiczny. Podróż jego do Paryża w r. 1778 jest olbrzymią apoteozą za życia; ale osiemdziesięcioletni starzec nie podołał tym wzruszeniom, zbyt mocnym na zwątlone siły; umiera, do ostatnich chwil przed zgonem zajęty jeszcze pracą nad historycznym Słownikiem języka francuskiego, którego projekt przedkłada Akademii.
Po Wolterze pozostał rozgłos jego imienia, które stało się godłem pewnego typu i kierunku umysłowości; natomiast z ogromnej puścizny piśmienniczej żywego pozostało niewiele. Jak często się zdarza, te dzieła, do których największą przywiązywał wagę i najwięcej w nie włożył twórczego wysiłku, najmniej mu się wypłaciły; bardziej przetrwały inne, kreślone od niechcenia, w weselu ducha i beztrosce. Martwą jest dzisiaj Henriada; jego tragedie znaczą raczej upadek niż wyżynę francuskiego teatru. Z poglądów historycznych i filozoficznych wiele, bardzo wiele weszło w krew pokoleń, przyczyniając się potężnie do dalszej ewolucji myśli ludzkiej; same jednak dotyczące dzieła postarzały się i zblakły. Na wskroś czytelną pozostała do dziś olbrzymia korespondencja Woltera, jak również jego „powiastki filozoficzne” ujawniające w żywym swoim toku artyzm bardzo odrębny i swoisty. Wzór tych powiastek, Kandyd, pozostał dotąd najautentyczniejszym arcydziełem.
Jeżeli Balzac nazwał swój olbrzymi cykl powieściowy Komedią ludzką, to temu mniejszemu cyklowi powiastek Woltera można by snadnie nadać miano „Teatru marionetek”. Życie wewnętrzne wszystkich występujących w nim figur sprowadzone jest rozmyślnie do kilku automatycznych poruszeń, niemal tików; mechanizm sznureczków, które nimi poruszają, jest dziecinnie prosty, a spoza maleńkiej scenki wychyla się bez ceremonii ironicznie uśmiechnięta twarz wpół-rozbawionego, wpół-zgorzkniałego starca, pociągającego kolejno te nitki. Takiej właśnie, a nie innej metody wymagał snać przeważający tutaj – jak w całym dziele XVIII wieku – dydaktyzm Woltera; pisarzowi nie tyle tu chodzi o malowanie życia w jego bogactwie i różnorodności kształtów, ile o zestawienie szeregu faktów drobnych i celowo wyłuskanych z wszelkiej obsłonki w ten sposób, aby z nich wynikało jasno nawet dla najbardziej uprzedzonych i ślepych, do jakiego stopnia ludzkością rządzą niedorzeczność, szaleństwo i przesąd (przesąd: oto hasło dnia!). Wolter nie jest zbyt oryginalnym myślicielem; większość myśli jego to obiegowa moneta filozofii tzw. encyklopedystów; ale celuje on jak nikt inny w sztuce ładowania pojęć „łopatą do głowy” i to do głów najtwardszych zazwyczaj, bo koronowanych. Kogokolwiek raziłaby owa dziecinna nieraz dla nas symplifikacja, jaką posługują się pisarze XVIII w., ten niech pamięta, że „filozofia” była w owej epoce we Francji kościołem wojującym, żądnym nawracania i zdobywania prozelitów, że tym samym musiała szukać metod najsposobniejszych do praktycznego działania; dalej, że zwracała się przede wszystkim do możnych panów, zawsze niezbyt pochopnych do mózgowego wysiłku, oraz do kobiet (olbrzymia rola kobiet i ich salonów w umysłowości ówczesnej!). Znalazła, nad własne spodziewanie, trzeciego, również nadspodziewanie wdzięcznego czytelnika i odbiorcę: tj. masy ludu, które właśnie dzięki temu niezmiernemu uproszczeniu chłonęły chciwie nową naukę i niebawem wyciągnęły z niej najdalsze konsekwencje. Czytamy dziś te pisemka jak niewinne gawędy dla dorastającej młodzieży; ale pamiętajmy, że w swoim czasie one były tym dynamitem, który wywołał eksplozję jedną z największych w dziejach świata; że autor pod grozą wygnania lub turmy nie ważył się położyć na nich swego imienia, a niejeden drukarz i kolporter przypłacił głową ich rozpowszechnianie.
Вам также может понравиться
{"page":{"canonicalUrl":"https://bookra.app/books/3OBGQlE2","pageTitle":"Kandyd (Франсуа-Мари Аруэ Вольтер) — полный текст, краткое содержание, анализ и герои","metaDescription":"Полный текст книги «Kandyd». А также краткое содержание, главные мысли, конфликт, темы, персонажи, цитаты и ответы на вопросы.","headingTitle":"«Kandyd». Читать бесплатно онлайн","headingSubtitle":"Франсуа-Мари Аруэ Вольтер","structuredData":[{"@context":"https://schema.org","@type":"BreadcrumbList","@id":"https://bookra.app/books/3OBGQlE2#breadcrumb","itemListElement":[{"@type":"ListItem","position":1,"name":"BookRa","item":"https://bookra.app/"},{"@type":"ListItem","position":2,"name":"зарубежная старинная литература","item":"https://bookra.app/genre/5215"},{"@type":"ListItem","position":3,"name":"Kandyd","item":"https://bookra.app/books/3OBGQlE2"}]},{"@context":"https://schema.org","@type":"WebPage","@id":"https://bookra.app/books/3OBGQlE2","url":"https://bookra.app/books/3OBGQlE2","name":"«Kandyd». Читать бесплатно онлайн","description":"Полный текст книги «Kandyd». А также краткое содержание, главные мысли, конфликт, темы, персонажи, цитаты и ответы на вопросы.","breadcrumb":{"@id":"https://bookra.app/books/3OBGQlE2#breadcrumb"},"mainEntity":{"@id":"https://bookra.app/books/3OBGQlE2#work"},"primaryImageOfPage":{"@type":"ImageObject","url":"https://storage.yandexcloud.net/bookra-catalog-pd-public/content/7e53dff8-1079-11e7-9b47-0cc47a5203ba/thumbs/1200.webp"}},{"@context":"https://schema.org","@type":"Book","@id":"https://bookra.app/books/3OBGQlE2#work","name":"Kandyd","url":"https://bookra.app/books/3OBGQlE2","description":"Kandyd to najsłynniejsza powiastka filozoficzna autorstwa Woltera.Niezwykłe przygody tytułowego bohatera, związane z wygnaniem z kraju i podróżami po świecie, są pretekstem do ujawnienia poglądów Woltera – przede wszystkim krytyki Leibnitzowskiego twierdzenia o tym, że żyjemy na najlepszym z możliwych światów.Kandyd to utwór popularyzujący filozofię oświeceniową – krytykujący zabobonność, instytucję Kościoła oraz zastaną filozofię. Wolter przedstawia również wizję idealnego państwa, Eldorado, nieskażonego szkodliwą działalnością człowieka, ale z wysoko rozwiniętą nauką, zwłaszcza w zakresie nauk ścisłych. Filozof propaguje rozumowe podejście do świata, uznaje, że rozum powinien mieć wpływ na moralność, religię i wiarę – uznaje istnienie Boga, ale jako deista odrzuca wizję Jego ingerencji w losy świata. Kandyd był jednym z najbardziej kontrowersyjnych utworów w historii literatury, powieść została umieszczona w Indeksie Ksiąg Zakazanych. Wolter napisał Kandyda w 1759 roku.","image":"https://storage.yandexcloud.net/bookra-catalog-pd-public/content/7e53dff8-1079-11e7-9b47-0cc47a5203ba/thumbs/1200.webp","inLanguage":"pl","genre":["зарубежная старинная литература","мифы / легенды / эпос"],"keywords":"повести","sameAs":["https://litres.ru/book/volter/kandyd-23552906/"],"author":[{"@type":"Person","@id":"https://bookra.app/author/92819bb1-3ed5-5a19-a8c5-dd05241bc92c#person","name":"Франсуа-Мари Аруэ Вольтер","url":"https://bookra.app/author/92819bb1-3ed5-5a19-a8c5-dd05241bc92c","sameAs":["https://ru.wikipedia.org/wiki/%D0%92%D0%BE%D0%BB%D1%8C%D1%82%D0%B5%D1%80","https://www.wikidata.org/wiki/Q9068"]}],"about":[{"@type":"Thing","name":"зарубежная старинная литература"},{"@type":"Thing","name":"мифы / легенды / эпос"},{"@type":"Thing","name":"повести"},{"@type":"Thing","name":"чтение онлайн"},{"@type":"Thing","name":"саммари"},{"@type":"Thing","name":"AI-разбор"},{"@type":"Thing","name":"персонажи"},{"@type":"Thing","name":"цитаты"}],"workExample":{"@type":"Book","@id":"https://bookra.app/books/3OBGQlE2#edition","url":"https://bookra.app/books/3OBGQlE2","bookFormat":"https://schema.org/EBook","inLanguage":"pl","sameAs":["https://litres.ru/book/volter/kandyd-23552906/"],"isAccessibleForFree":true,"potentialAction":{"@type":"ReadAction","name":"Читать бесплатно онлайн «Kandyd»","target":{"@type":"EntryPoint","urlTemplate":"https://bookra.app/books/3OBGQlE2","actionPlatform":["https://schema.org/DesktopWebPlatform"]},"expectsAcceptanceOf":{"@type":"Offer","category":"nologinrequired"}}}}],"book":{"idCatalog":763620,"shortId":"3OBGQlE2","title":"Kandyd","coverUrl":"https://storage.yandexcloud.net/bookra-catalog-pd-public/content/7e53dff8-1079-11e7-9b47-0cc47a5203ba/thumbs/1200.webp","annotationText":"Kandyd to najsłynniejsza powiastka filozoficzna autorstwa Woltera.Niezwykłe przygody tytułowego bohatera, związane z wygnaniem z kraju i podróżami po świecie, są pretekstem do ujawnienia poglądów Woltera – przede wszystkim krytyki Leibnitzowskiego twierdzenia o tym, że żyjemy na najlepszym z możliwych światów.Kandyd to utwór popularyzujący filozofię oświeceniową – krytykujący zabobonność, instytucję Kościoła oraz zastaną filozofię. Wolter przedstawia również wizję idealnego państwa, Eldorado, nieskażonego szkodliwą działalnością człowieka, ale z wysoko rozwiniętą nauką, zwłaszcza w zakresie nauk ścisłych. Filozof propaguje rozumowe podejście do świata, uznaje, że rozum powinien mieć wpływ na moralność, religię i wiarę – uznaje istnienie Boga, ale jako deista odrzuca wizję Jego ingerencji w losy świata. Kandyd był jednym z najbardziej kontrowersyjnych utworów w historii literatury, powieść została umieszczona w Indeksie Ksiąg Zakazanych. Wolter napisał Kandyda w 1759 roku.","catalogType":"PUBLIC_DOMAIN","catalogTypeLabel":"Общественное достояние","authorLine":"Франсуа-Мари Аруэ Вольтер","authors":[{"id":"92819bb1-3ed5-5a19-a8c5-dd05241bc92c","displayName":"Франсуа-Мари Аруэ Вольтер","protectedUrl":"/author/92819bb1-3ed5-5a19-a8c5-dd05241bc92c","wikipediaUrl":"https://ru.wikipedia.org/wiki/%D0%92%D0%BE%D0%BB%D1%8C%D1%82%D0%B5%D1%80","wikidataUrl":"https://www.wikidata.org/wiki/Q9068"}],"genres":[{"id":5215,"title":"зарубежная старинная литература","token":null,"publicUrl":"https://bookra.app/genre/5215"},{"id":5299,"title":"мифы / легенды / эпос","token":null,"publicUrl":"https://bookra.app/genre/5299"}],"keywords":["повести"],"facts":[{"key":"dateWritten","label":"Дата написания","value":"1970-01-01"},{"key":"bookLanguage","label":"Язык книги","value":"pl"},{"key":"adult","label":"Возрастное ограничение","value":"0+"}],"seoSections":[],"authorSummary":null,"hasArtifacts":false,"canReadInApp":true,"readUrl":"https://web.bookra.app/?startapp=r_763620","artifactsUrl":"https://web.bookra.app/?startapp=b_763620","readCtaLabel":"Читать бесплатно","artifactsCtaLabel":"AI-разбор","appReadLinks":{"tg":"https://t.me/bookra_lib_bot/BookRa?startapp=r_763620","vk":"https://vk.com/app54470698#startapp=r_763620","max":"https://max.ru/id7751370047_bot?startapp=r_763620","web":"https://web.bookra.app/?startapp=r_763620"},"appAnalysisLinks":{"tg":"https://t.me/bookra_lib_bot/BookRa?startapp=b_763620","vk":"https://vk.com/app54470698#startapp=b_763620","max":"https://max.ru/id7751370047_bot?startapp=b_763620","web":"https://web.bookra.app/?startapp=b_763620"},"guestReaderUrl":"/books/3OBGQlE2?page=2#reader-content","authorCtaLabel":"Все книги автора","authorProtectedUrl":"/author/92819bb1-3ed5-5a19-a8c5-dd05241bc92c","readersCount":0,"adultLabel":"0+","yearLabel":null,"datePublished":null,"publisherLabel":null,"isbn":null,"oclc":null,"lccn":null,"partnerUrl":null,"accessNote":"Полный текст книги и AI-разбор откроются на защищенных страницах BookRa после входа."},"reader":{"page":2,"totalPages":33,"hasPrev":true,"hasNext":true,"prevPageUrl":"/books/3OBGQlE2#reader-content","nextPageUrl":"/books/3OBGQlE2?page=3#reader-content","progressLabel":"Страница 2 из 33","sections":[{"id":"content0:8","kind":"paragraph","text":"Złośliwy język i dość trudny charakter nie pozwoliły Wolterowi długo zachować łask dworu. Niebawem, zrażony do Francji, dał się nakłonić pochlebnym propozycjom króla pruskiego Fryderyka i w r. 1750 przybył do Poczdamu. Otrzymał pensję 20 000 fr., wysoki order, tytuł szambelana i mieszkanie w pałacu, z jedynym obowiązkiem poprawiania francuskich wierszy Fryderyka. Pierwszy okres pobytu spłynął rozkosznie, na zabawach, gawędach filozoficznych, wzajemnej admiracji. Z czasem dwa charaktery mające zanadto wiele cech podobnych zaczęły się ścierać; z obu stron padały słówka trudne do zapomnienia, a powtarzane przez usłużnych dworaków; stosunki stały się naprężone, aż w końcu przyszła konieczność zerwania. W r. 1753, Wolter, zrzekłszy się pensji, zwróciwszy klucz szambelański, opuszcza Prusy rozczarowany, rozgoryczony, nękany jeszcze na granicy państwa dokuczliwościami króla. To była jego ostatnia szkoła życia; nie chce już odtąd żadnych, choćby złoconych kajdan, chce żyć wyłącznie u siebie i dla siebie. Osiedla się zrazu w Szwajcarii, w pobliżu Genewy; później, kiedy mu dokuczył nieco purytanizm szwajcarski, nabywa piękne dobra Ferney, położone w pasie granicznym, częścią we Francji, częścią w Szwajcarii. Na gruncie francuskim może uprawiać u siebie ulubione widowiska teatralne, które były kamieniem obrazy dla surowych Genewczyków; na wolną zaś ziemię szwajcarską może schronić się w każdej chwili, w razie niebezpiecznego podmuchu ze sfer francuskiego rządu. Na własnym tedy „dworze” pewnego rodzaju, w słynnych Délices, a potem w Ferney, spędzi ostatnie dwadzieścia parę lat życia, te, z których utrwali się dla przyszłych pokoleń wizerunek i legenda Woltera."},{"id":"content0:9","kind":"paragraph","text":"Istotnie, osobliwym jest zjawiskiem żywotność, jaką rozwija Wolter w tej ostatniej fazie, między sześćdziesiątym a osiemdziesiątym z górą rokiem. Jest to w całym jego życiu epoka najbardziej może czynna, najbujniejsza, w której cały kapitał nagromadzonej wiedzy, myśli, poglądów, doświadczeń, spożytkowuje dla celów doraźnej działalności i agitacji. Przez lat dwadzieścia zdoła ten niespożyty starzec utrzymać wpół-rozbawioną, wpół-zgorszoną Europę w ciągłym napięciu, dając jej co dnia coś nowego, a zawsze związanego z palącymi sprawami współczesności. Prócz olbrzymiej korespondencji, która w owym czasie miała znaczenie daleko wybiegające poza prywatną wymianę myśli, idą w świat z siedziby filozofa niezliczone ilości tzw. pasztecików Woltera, broszurek, dialogów, powiastek, „katechizmów filozoficznych”, kolportowanych oczywiście bezimiennie, ale w których cała Europa domyślała się ręki autora. Wolter nie gardził żadnym środkiem; cieszyły go i obiegające plotki z drobnych wydarzeń jego domowego życia, nie cofał się też przed ohydną nieraz polemiką z lada jakim przeciwnikiem, z której obie strony wychodziły umazane błotem. Niewyczerpany tym jeszcze Wolter rozwija działalność praktyczną, stwarza dokoła siebie cały dwór, kolonie, fabryki, buduje dobrobyt otaczającej go ludności, rzuca się wszędzie, gdzie mu się nadarza sposobność bronić prześladowanych, zwłaszcza gdy chodzi o fanatyzm religijny. Wrodzona skłonność do pieniactwa dodaje mu zapału i wytrwałości w tych kampaniach, z których najgłośniejsza sprawa Calasów3 budzi przez kilka lat entuzjazm w całej Europie. Ta działalność ostatnich lat życia zdobywa Wolterowi poniekąd to, czego, przy całym rozgłosie, brakło mu po trochu zawsze, tj. szacunek publiczny. Podróż jego do Paryża w r. 1778 jest olbrzymią apoteozą za życia; ale osiemdziesięcioletni starzec nie podołał tym wzruszeniom, zbyt mocnym na zwątlone siły; umiera, do ostatnich chwil przed zgonem zajęty jeszcze pracą nad historycznym Słownikiem języka francuskiego, którego projekt przedkłada Akademii."},{"id":"content0:10","kind":"paragraph","text":"Po Wolterze pozostał rozgłos jego imienia, które stało się godłem pewnego typu i kierunku umysłowości; natomiast z ogromnej puścizny piśmienniczej żywego pozostało niewiele. Jak często się zdarza, te dzieła, do których największą przywiązywał wagę i najwięcej w nie włożył twórczego wysiłku, najmniej mu się wypłaciły; bardziej przetrwały inne, kreślone od niechcenia, w weselu ducha i beztrosce. Martwą jest dzisiaj Henriada; jego tragedie znaczą raczej upadek niż wyżynę francuskiego teatru. Z poglądów historycznych i filozoficznych wiele, bardzo wiele weszło w krew pokoleń, przyczyniając się potężnie do dalszej ewolucji myśli ludzkiej; same jednak dotyczące dzieła postarzały się i zblakły. Na wskroś czytelną pozostała do dziś olbrzymia korespondencja Woltera, jak również jego „powiastki filozoficzne” ujawniające w żywym swoim toku artyzm bardzo odrębny i swoisty. Wzór tych powiastek, Kandyd, pozostał dotąd najautentyczniejszym arcydziełem."},{"id":"content0:11","kind":"paragraph","text":"Jeżeli Balzac nazwał swój olbrzymi cykl powieściowy Komedią ludzką, to temu mniejszemu cyklowi powiastek Woltera można by snadnie nadać miano „Teatru marionetek”. Życie wewnętrzne wszystkich występujących w nim figur sprowadzone jest rozmyślnie do kilku automatycznych poruszeń, niemal tików; mechanizm sznureczków, które nimi poruszają, jest dziecinnie prosty, a spoza maleńkiej scenki wychyla się bez ceremonii ironicznie uśmiechnięta twarz wpół-rozbawionego, wpół-zgorzkniałego starca, pociągającego kolejno te nitki. Takiej właśnie, a nie innej metody wymagał snać przeważający tutaj – jak w całym dziele XVIII wieku – dydaktyzm Woltera; pisarzowi nie tyle tu chodzi o malowanie życia w jego bogactwie i różnorodności kształtów, ile o zestawienie szeregu faktów drobnych i celowo wyłuskanych z wszelkiej obsłonki w ten sposób, aby z nich wynikało jasno nawet dla najbardziej uprzedzonych i ślepych, do jakiego stopnia ludzkością rządzą niedorzeczność, szaleństwo i przesąd (przesąd: oto hasło dnia!). Wolter nie jest zbyt oryginalnym myślicielem; większość myśli jego to obiegowa moneta filozofii tzw. encyklopedystów; ale celuje on jak nikt inny w sztuce ładowania pojęć „łopatą do głowy” i to do głów najtwardszych zazwyczaj, bo koronowanych. Kogokolwiek raziłaby owa dziecinna nieraz dla nas symplifikacja, jaką posługują się pisarze XVIII w., ten niech pamięta, że „filozofia” była w owej epoce we Francji kościołem wojującym, żądnym nawracania i zdobywania prozelitów, że tym samym musiała szukać metod najsposobniejszych do praktycznego działania; dalej, że zwracała się przede wszystkim do możnych panów, zawsze niezbyt pochopnych do mózgowego wysiłku, oraz do kobiet (olbrzymia rola kobiet i ich salonów w umysłowości ówczesnej!). Znalazła, nad własne spodziewanie, trzeciego, również nadspodziewanie wdzięcznego czytelnika i odbiorcę: tj. masy ludu, które właśnie dzięki temu niezmiernemu uproszczeniu chłonęły chciwie nową naukę i niebawem wyciągnęły z niej najdalsze konsekwencje. Czytamy dziś te pisemka jak niewinne gawędy dla dorastającej młodzieży; ale pamiętajmy, że w swoim czasie one były tym dynamitem, który wywołał eksplozję jedną z największych w dziejach świata; że autor pod grozą wygnania lub turmy nie ważył się położyć na nich swego imienia, a niejeden drukarz i kolporter przypłacił głową ich rozpowszechnianie."}],"toc":[{"id":"content0:0:1","label":"Kandyd","page":1,"pageUrl":"/books/3OBGQlE2#reader-content"},{"id":"content0:1:1","label":"Od tłumacza","page":1,"pageUrl":"/books/3OBGQlE2#reader-content"},{"id":"content1:0:3","label":"Jak Kandyd chował się w pięknym zamku i jak go stamtąd wygnano","page":3,"pageUrl":"/books/3OBGQlE2?page=3#reader-content"},{"id":"content1:9:4","label":"Jak Kandyd dostał się między Bułgarów","page":4,"pageUrl":"/books/3OBGQlE2?page=4#reader-content"},{"id":"content1:29:5","label":"Jak Kandyd umknął z armii Bułgarów i co mu się przytrafiło","page":5,"pageUrl":"/books/3OBGQlE2?page=5#reader-content"},{"id":"content2:0:5","label":"Jak Kandyd spotkał swego dawnego mistrza filozofii, doktora Panglossa, i co z tego wynikło","page":5,"pageUrl":"/books/3OBGQlE2?page=5#reader-content"},{"id":"content2:24:6","label":"Burza, rozbicie, trzęsienie ziemi, jako też inne przygody doktora Panglossa, Kandyda i anabaptysty Jakuba","page":6,"pageUrl":"/books/3OBGQlE2?page=6#reader-content"},{"id":"content3:0:7","label":"Jak uczyniono piękne autodafé21, aby zapobiec trzęsieniom ziemi i jak Kandydowi wychłostano zadek","page":7,"pageUrl":"/books/3OBGQlE2?page=7#reader-content"},{"id":"content3:6:7","label":"Jak pewna staruszka zaopiekowała się Kandydem i jak odnalazł przedmiot swego kochania","page":7,"pageUrl":"/books/3OBGQlE2?page=7#reader-content"},{"id":"content3:28:8","label":"Historia Kunegundy","page":8,"pageUrl":"/books/3OBGQlE2?page=8#reader-content"},{"id":"content4:0:9","label":"Co się przytrafiło Kunegundzie, Kandydowi, Wielkiemu Inkwizytorowi oraz Żydowinowi","page":9,"pageUrl":"/books/3OBGQlE2?page=9#reader-content"},{"id":"content4:14:9","label":"O tym, w jakiej niedoli Kandyd, Kunegunda i stara przybyli do Kadyksu i jak wsiedli na okręt","page":9,"pageUrl":"/books/3OBGQlE2?page=9#reader-content"},{"id":"content4:32:10","label":"Historia starej","page":10,"pageUrl":"/books/3OBGQlE2?page=10#reader-content"},{"id":"content5:0:11","label":"Dalszy ciąg nieszczęść staruszki","page":11,"pageUrl":"/books/3OBGQlE2?page=11#reader-content"},{"id":"content5:19:12","label":"Jako Kandyd musiał się rozstać z piękną Kunegundą i ze staruszką","page":12,"pageUrl":"/books/3OBGQlE2?page=12#reader-content"},{"id":"content6:0:12","label":"Jakie przyjęcie znaleźli Kandyd i Kakambo u ojców jezuitów w Paragwaju","page":12,"pageUrl":"/books/3OBGQlE2?page=12#reader-content"},{"id":"content6:33:13","label":"Jako Kandyd zabił brata Kunegundy","page":13,"pageUrl":"/books/3OBGQlE2?page=13#reader-content"},{"id":"content7:0:14","label":"Co przygodziło się wędrowcom z dwoma dziewczętami, dwiema małpami oraz dzikim plemieniem noszącym miano Uszaków","page":14,"pageUrl":"/books/3OBGQlE2?page=14#reader-content"},{"id":"content7:25:15","label":"Jako Kandyd i jego sługa przybyli do kraju Eldorado37 i co tam ujrzeli","page":15,"pageUrl":"/books/3OBGQlE2?page=15#reader-content"},{"id":"content8:0:16","label":"Co ujrzeli w krainie Eldorado","page":16,"pageUrl":"/books/3OBGQlE2?page=16#reader-content"},{"id":"content9:0:17","label":"Co im się zdarzyło w Surinam i w jaki sposób Kandyd zawarł znajomość z Marcinem","page":17,"pageUrl":"/books/3OBGQlE2?page=17#reader-content"},{"id":"content10:0:19","label":"Co się zdarzyło Kandydowi i Marcinowi na morzu","page":19,"pageUrl":"/books/3OBGQlE2?page=19#reader-content"},{"id":"content10:20:19","label":"Kandyd i Marcin zbliżają się do wybrzeży Francji i rozprawiają","page":19,"pageUrl":"/books/3OBGQlE2?page=19#reader-content"},{"id":"content10:40:20","label":"Co się zdarzyło Kandydowi i Marcinowi we Francji","page":20,"pageUrl":"/books/3OBGQlE2?page=20#reader-content"},{"id":"content11:0:23","label":"Jak Kandyd i Marcin przybijają do brzegów Anglii i co tam widzą","page":23,"pageUrl":"/books/3OBGQlE2?page=23#reader-content"},{"id":"content11:16:23","label":"O Pakicie i bracie Żyrofli","page":23,"pageUrl":"/books/3OBGQlE2?page=23#reader-content"},{"id":"content12:0:24","label":"Wizyta u pana Prokuranta, szlachcica weneckiego","page":24,"pageUrl":"/books/3OBGQlE2?page=24#reader-content"},{"id":"content13:0:26","label":"Jak Kandyd i Marcin spożyli wieczerzę z sześcioma cudzoziemcami i kim byli owi cudzoziemcy","page":26,"pageUrl":"/books/3OBGQlE2?page=26#reader-content"},{"id":"content13:37:27","label":"Podróż Kandyda do Konstantynopola","page":27,"pageUrl":"/books/3OBGQlE2?page=27#reader-content"},{"id":"content14:0:28","label":"Co zdarzyło się Kandydowi, Kunegundzie, Panglossowi, Marcinowi etc","page":28,"pageUrl":"/books/3OBGQlE2?page=28#reader-content"},{"id":"content14:8:29","label":"Jak Kandyd odnalazł Kunegundę i staruszkę","page":29,"pageUrl":"/books/3OBGQlE2?page=29#reader-content"},{"id":"content14:16:29","label":"Zakończenie","page":29,"pageUrl":"/books/3OBGQlE2?page=29#reader-content"},{"id":"contentnotes0:0:30","label":"1","page":30,"pageUrl":"/books/3OBGQlE2?page=30#reader-content"},{"id":"contentnotes0:3:30","label":"2","page":30,"pageUrl":"/books/3OBGQlE2?page=30#reader-content"},{"id":"contentnotes0:6:30","label":"3","page":30,"pageUrl":"/books/3OBGQlE2?page=30#reader-content"},{"id":"contentnotes0:9:31","label":"4","page":31,"pageUrl":"/books/3OBGQlE2?page=31#reader-content"},{"id":"contentnotes0:12:31","label":"5","page":31,"pageUrl":"/books/3OBGQlE2?page=31#reader-content"},{"id":"contentnotes0:15:31","label":"6","page":31,"pageUrl":"/books/3OBGQlE2?page=31#reader-content"},{"id":"contentnotes0:18:31","label":"7","page":31,"pageUrl":"/books/3OBGQlE2?page=31#reader-content"},{"id":"contentnotes0:21:31","label":"8","page":31,"pageUrl":"/books/3OBGQlE2?page=31#reader-content"},{"id":"contentnotes0:24:31","label":"9","page":31,"pageUrl":"/books/3OBGQlE2?page=31#reader-content"},{"id":"contentnotes0:27:31","label":"10","page":31,"pageUrl":"/books/3OBGQlE2?page=31#reader-content"},{"id":"contentnotes0:30:31","label":"11","page":31,"pageUrl":"/books/3OBGQlE2?page=31#reader-content"},{"id":"contentnotes0:33:31","label":"12","page":31,"pageUrl":"/books/3OBGQlE2?page=31#reader-content"},{"id":"contentnotes0:36:31","label":"13","page":31,"pageUrl":"/books/3OBGQlE2?page=31#reader-content"},{"id":"contentnotes0:39:31","label":"14","page":31,"pageUrl":"/books/3OBGQlE2?page=31#reader-content"},{"id":"contentnotes0:42:31","label":"15","page":31,"pageUrl":"/books/3OBGQlE2?page=31#reader-content"},{"id":"contentnotes0:45:31","label":"16","page":31,"pageUrl":"/books/3OBGQlE2?page=31#reader-content"},{"id":"contentnotes0:48:31","label":"17","page":31,"pageUrl":"/books/3OBGQlE2?page=31#reader-content"},{"id":"contentnotes0:51:31","label":"18","page":31,"pageUrl":"/books/3OBGQlE2?page=31#reader-content"},{"id":"contentnotes0:54:31","label":"19","page":31,"pageUrl":"/books/3OBGQlE2?page=31#reader-content"},{"id":"contentnotes0:57:31","label":"20","page":31,"pageUrl":"/books/3OBGQlE2?page=31#reader-content"},{"id":"contentnotes0:60:31","label":"21","page":31,"pageUrl":"/books/3OBGQlE2?page=31#reader-content"},{"id":"contentnotes0:63:31","label":"22","page":31,"pageUrl":"/books/3OBGQlE2?page=31#reader-content"},{"id":"contentnotes0:66:31","label":"23","page":31,"pageUrl":"/books/3OBGQlE2?page=31#reader-content"},{"id":"contentnotes0:69:31","label":"24","page":31,"pageUrl":"/books/3OBGQlE2?page=31#reader-content"},{"id":"contentnotes0:72:31","label":"25","page":31,"pageUrl":"/books/3OBGQlE2?page=31#reader-content"},{"id":"contentnotes0:75:31","label":"26","page":31,"pageUrl":"/books/3OBGQlE2?page=31#reader-content"},{"id":"contentnotes0:78:31","label":"27","page":31,"pageUrl":"/books/3OBGQlE2?page=31#reader-content"},{"id":"contentnotes0:81:31","label":"28","page":31,"pageUrl":"/books/3OBGQlE2?page=31#reader-content"},{"id":"contentnotes0:84:31","label":"29","page":31,"pageUrl":"/books/3OBGQlE2?page=31#reader-content"},{"id":"contentnotes0:87:31","label":"30","page":31,"pageUrl":"/books/3OBGQlE2?page=31#reader-content"},{"id":"contentnotes0:90:31","label":"31","page":31,"pageUrl":"/books/3OBGQlE2?page=31#reader-content"},{"id":"contentnotes0:93:32","label":"32","page":32,"pageUrl":"/books/3OBGQlE2?page=32#reader-content"},{"id":"contentnotes0:96:32","label":"33","page":32,"pageUrl":"/books/3OBGQlE2?page=32#reader-content"},{"id":"contentnotes0:99:32","label":"34","page":32,"pageUrl":"/books/3OBGQlE2?page=32#reader-content"},{"id":"contentnotes0:102:32","label":"35","page":32,"pageUrl":"/books/3OBGQlE2?page=32#reader-content"},{"id":"contentnotes0:105:32","label":"36","page":32,"pageUrl":"/books/3OBGQlE2?page=32#reader-content"},{"id":"contentnotes0:108:32","label":"37","page":32,"pageUrl":"/books/3OBGQlE2?page=32#reader-content"},{"id":"contentnotes0:111:32","label":"38","page":32,"pageUrl":"/books/3OBGQlE2?page=32#reader-content"},{"id":"contentnotes0:114:32","label":"39","page":32,"pageUrl":"/books/3OBGQlE2?page=32#reader-content"},{"id":"contentnotes0:117:32","label":"40","page":32,"pageUrl":"/books/3OBGQlE2?page=32#reader-content"},{"id":"contentnotes0:120:32","label":"41","page":32,"pageUrl":"/books/3OBGQlE2?page=32#reader-content"},{"id":"contentnotes0:123:32","label":"42","page":32,"pageUrl":"/books/3OBGQlE2?page=32#reader-content"},{"id":"contentnotes0:126:32","label":"43","page":32,"pageUrl":"/books/3OBGQlE2?page=32#reader-content"},{"id":"contentnotes0:129:32","label":"44","page":32,"pageUrl":"/books/3OBGQlE2?page=32#reader-content"},{"id":"contentnotes0:132:32","label":"45","page":32,"pageUrl":"/books/3OBGQlE2?page=32#reader-content"},{"id":"contentnotes0:135:32","label":"46","page":32,"pageUrl":"/books/3OBGQlE2?page=32#reader-content"},{"id":"contentnotes0:138:32","label":"47","page":32,"pageUrl":"/books/3OBGQlE2?page=32#reader-content"},{"id":"contentnotes0:141:32","label":"48","page":32,"pageUrl":"/books/3OBGQlE2?page=32#reader-content"},{"id":"contentnotes0:144:32","label":"49","page":32,"pageUrl":"/books/3OBGQlE2?page=32#reader-content"},{"id":"contentnotes0:147:32","label":"50","page":32,"pageUrl":"/books/3OBGQlE2?page=32#reader-content"},{"id":"contentnotes0:150:32","label":"51","page":32,"pageUrl":"/books/3OBGQlE2?page=32#reader-content"},{"id":"contentnotes0:153:32","label":"52","page":32,"pageUrl":"/books/3OBGQlE2?page=32#reader-content"},{"id":"contentnotes0:156:32","label":"53","page":32,"pageUrl":"/books/3OBGQlE2?page=32#reader-content"},{"id":"contentnotes0:159:32","label":"54","page":32,"pageUrl":"/books/3OBGQlE2?page=32#reader-content"},{"id":"contentnotes0:162:32","label":"55","page":32,"pageUrl":"/books/3OBGQlE2?page=32#reader-content"},{"id":"contentnotes0:165:32","label":"56","page":32,"pageUrl":"/books/3OBGQlE2?page=32#reader-content"},{"id":"contentnotes0:168:32","label":"57","page":32,"pageUrl":"/books/3OBGQlE2?page=32#reader-content"},{"id":"contentnotes0:171:32","label":"58","page":32,"pageUrl":"/books/3OBGQlE2?page=32#reader-content"},{"id":"contentnotes0:174:32","label":"59","page":32,"pageUrl":"/books/3OBGQlE2?page=32#reader-content"},{"id":"contentnotes0:177:32","label":"60","page":32,"pageUrl":"/books/3OBGQlE2?page=32#reader-content"},{"id":"contentnotes0:180:33","label":"61","page":33,"pageUrl":"/books/3OBGQlE2?page=33#reader-content"},{"id":"contentnotes0:183:33","label":"62","page":33,"pageUrl":"/books/3OBGQlE2?page=33#reader-content"},{"id":"contentnotes0:186:33","label":"63","page":33,"pageUrl":"/books/3OBGQlE2?page=33#reader-content"}]},"similarBooks":[{"idCatalog":761289,"shortId":"4232LuKZ","title":"Илиада","authorLine":"Гомер, Викентий Викентьевич Вересаев","primaryAuthorId":"f42e8550-2a81-102a-9ae1-2dfe723fe7c7","coverUrl":"https://storage.yandexcloud.net/bookra-catalog-pd-public/content/2a2124c6-0958-11e4-824d-0025905a06ea/thumbs/400.webp","publicUrl":"https://bookra.app/books/4232LuKZ"},{"idCatalog":792013,"shortId":"1ZwKvyVT","title":"Басни","authorLine":"Лев Николаевич Толстой, Эзоп, М. Калинин","primaryAuthorId":"69f09542-2a81-102a-9ae1-2dfe723fe7c7","coverUrl":"https://storage.yandexcloud.net/bookra-catalog-pd-public/content/ccc2718d-c527-5cdb-8b77-fdc2f13b4fa3/thumbs/400.webp","publicUrl":"https://bookra.app/books/1ZwKvyVT"},{"idCatalog":758856,"shortId":"1vmPdfE2","title":"Сказание о Ёсицунэ","authorLine":"Аркадий Натанович Стругацкий, Тосиаки Накадзава, Утагава Хиросигэ, Тамамура Ёсинори, Кацусика Хокусай, Неизвестный автор","primaryAuthorId":"43173e63-2a81-102a-9ae1-2dfe723fe7c7","coverUrl":"https://storage.yandexcloud.net/bookra-catalog-litres-public/content/5683a32d-23eb-11f1-a964-ac1f6b0b2fde/thumbs/400.webp","publicUrl":"https://bookra.app/books/1vmPdfE2"},{"idCatalog":265223,"shortId":"2A2Sg4cH","title":"Скандинавские мифы для детей","authorLine":"Маттео Пинчелли, Алекс Фрайт, Луи Стоуэлл, Елена Даниловна Богатыренко","primaryAuthorId":"620b074c-e415-11e8-aa6b-0cc47a520474","coverUrl":"https://storage.yandexcloud.net/bookra-catalog-litres-public/content/e1d908a1-3dc8-11e9-aa5d-0cc47a5f137d/thumbs/400.webp","publicUrl":"https://bookra.app/books/2A2Sg4cH"},{"idCatalog":600655,"shortId":"2fU4sq2f","title":"Записки о поисках духов","authorLine":"Лев Николаевич Меньшиков, Гань Бао","primaryAuthorId":"4e036549-1455-11e8-a22f-0cc47a5454c6","coverUrl":"https://storage.yandexcloud.net/bookra-catalog-litres-public/content/df2ed84a-74d5-11ef-8ce3-0cc47af30fe4/thumbs/400.webp","publicUrl":"https://bookra.app/books/2fU4sq2f"},{"idCatalog":60340,"shortId":"2bXVBb6o","title":"Мифы и легенды Греции и Рима","authorLine":"Эдит Гамильтон, Л. А. Игоревский","primaryAuthorId":"75b1416f-7dab-11e0-9959-47117d41cf4b","coverUrl":"https://storage.yandexcloud.net/bookra-catalog-litres-public/content/89fd37ea-7dab-11e0-9959-47117d41cf4b/thumbs/400.webp","publicUrl":"https://bookra.app/books/2bXVBb6o"},{"idCatalog":188640,"shortId":"1Nov0ZBe","title":"Призраки и чудеса в старинных японских сказаниях. Кайданы","authorLine":"Ольга Анатольевна Павловская, Лафкадио Хирн","primaryAuthorId":"3f36933e-79ae-11e0-9959-47117d41cf4b","coverUrl":"https://storage.yandexcloud.net/bookra-catalog-litres-public/content/831bf7d2-bbea-11e7-8fe4-0cc47a5453d6/thumbs/400.webp","publicUrl":"https://bookra.app/books/1Nov0ZBe"},{"idCatalog":200759,"shortId":"1J4mpMeX","title":"Шамбала","authorLine":"Людмила Васильевна Шапошникова, Николай Константинович Рерих, Э. В. Стороженко","primaryAuthorId":"e45696cf-def0-11e4-8f35-0025905a06ea","coverUrl":"https://storage.yandexcloud.net/bookra-catalog-litres-public/content/27c8265d-0f21-11e8-b16e-0cc47a520424/thumbs/400.webp","publicUrl":"https://bookra.app/books/1J4mpMeX"},{"idCatalog":630276,"shortId":"1cmYJ1uE","title":"Кельтские мифы","authorLine":"Эпосы, легенды и сказания, Людмила И. Володарская","primaryAuthorId":"6266f9a6-f3a7-102a-9d2a-1f07c3bd69d8","coverUrl":"https://storage.yandexcloud.net/bookra-catalog-litres-public/content/51056606-e267-11ef-8ce3-0cc47af30fe4/thumbs/400.webp","publicUrl":"https://bookra.app/books/1cmYJ1uE"},{"idCatalog":60343,"shortId":"2zpo7kmj","title":"Мифы Северной Европы","authorLine":"Хелен Гербер, Г. Г. Петрова","primaryAuthorId":"254eece9-7dad-11e0-9959-47117d41cf4b","coverUrl":"https://storage.yandexcloud.net/bookra-catalog-litres-public/content/5e69ff91-7dae-11e0-9959-47117d41cf4b/thumbs/400.webp","publicUrl":"https://bookra.app/books/2zpo7kmj"},{"idCatalog":60403,"shortId":"3UUcnUO9","title":"Мифы и легенды Японии","authorLine":"Хэдленд Дэвис, О. Д. Сидорова","primaryAuthorId":"2fcb0719-7f8d-11e0-9959-47117d41cf4b","coverUrl":"https://storage.yandexcloud.net/bookra-catalog-litres-public/content/54a67d94-7f8d-11e0-9959-47117d41cf4b/thumbs/400.webp","publicUrl":"https://bookra.app/books/3UUcnUO9"},{"idCatalog":576003,"shortId":"3jMWnM9t","title":"Волшебные и страшные мифы леса. От феникса до Иггдрасиля","authorLine":"Марга Биацци, Якопо Сильвестре, Федор В. Каузов","primaryAuthorId":"e3810fe3-8413-11ee-8496-0cc47af30fe4","coverUrl":"https://storage.yandexcloud.net/bookra-catalog-litres-public/content/1e4c3e34-25dd-43b7-8840-3f95c9817672/thumbs/400.webp","publicUrl":"https://bookra.app/books/3jMWnM9t"}],"similarBooksPagination":{"page":1,"pageSize":12,"totalItems":61,"totalPages":6,"hasPrev":false,"hasNext":true}},"notFound":false}