Niesiecki Kasper – jezuita, autor herbarza polskiego (wyd. 1728–1743), o którym Krasicki pisze: „Dzieło to ze wszech miar szacowne, erudycją niezmierną i pracę nadzwyczajną w autorze obwieszcza. Pisać albowiem jednemu dzieło, zgromadzenia całego usilności potrzebujące, dowieść je do stopnia takowego, iż osobliwie co do krytyki, prym innym księgom tymi czasy wydanym bierze, rzecz jest podziwienia, a przeto słusznego uwielbienia godna”. (Zbiór potrzebn. wiad.). Krasicki uzupełniał dzieło Niesieckiego. [przypis redakcyjny]

Do tyłu

26

Bartosz Paprocki, Szymon Okolski – autorzy herbarzy polskich w XVI i XVII w. [przypis redakcyjny]

Do tyłu

27

tytuł zaczyna od „jaśnie” – w dawnej Polsce każdy urząd, choćby nominalny, dawał prawo do tytułu „jaśnie wielmożny”. [przypis redakcyjny]

Do tyłu

28

nadstawia się – pyszni się, wywyższa. [przypis redakcyjny]

Do tyłu

29

Szóstak – srebrna moneta wartości 6 groszy miedzianych; złoty liczył 4 grosze srebrne, a 30 miedzianych. [przypis redakcyjny]

Do tyłu

30

je skradli – okradli ich. [przypis redakcyjny]

Do tyłu

31

wielmożnić – tytułować „jaśnie wielmożnym”. [przypis redakcyjny]

Do tyłu

32

stratny – utracjusz, marnotrawca. [przypis redakcyjny]

Do tyłu

33

gustem ozdobnym – przedmiotami wytwornymi i dekoracyjnymi. [przypis redakcyjny]

Do tyłu

34

po szkodzie korzysta – domyślnie: z doświadczenia. [przypis redakcyjny]

Do tyłu

35

pieniacz – zaciekły procesowicz. Powszechne zjawisko pieniactwa poddawał Krasicki wielokrotnie literackiemu opracowaniu (np. Mikołaja Doświadczyńskiego przypadki, komedia Pieniacz). W Uwagach powiedział krótko, że jest to jedna z groźniejszych przywar, wynikająca z nadmiaru ambicji, a przynosząca wielkie straty pieniaczowi; alchimista – uprawiający alchemię, o której czytamy w Zbiorze potrzebn. wiad.: „Zawisł ten kunszt 1–mo na jak najdoskonalszym oczyszczeniu i przyprawieniu kruszców; 2–do na sposobie przeistoczenia onych; 3–tio na wydystylowaniu esencji i spirytusów kruszcowych i zielnych. Że ten kunszt będąc zapalonej imaginacji płodem, omamieniu najbardziej podlega […], że wielu zwiódł, doświadczenie nauczyło; że do tego czasu znajdują się tacy, którzy w kamień filozofski i inne podobne matactwa wierzą, rzecz równie podziwienia i politowania godna”. W drugiej połowie XVIII w. znanym alchemikiem w Polsce był August Fryderyk Moszyński; głośnym echem odbił się również pobyt w Warszawie słynnego alchemika i szarlatana, Włocha Cagliostro, który w ciągu niespełna dwóch miesięcy wyłudził od ciekawych za swoje praktyki magiczne wielkie sumy i uciekł. [przypis redakcyjny]

Do tyłu

36

torty, retorty, banie, alembiki – naczynia ze szkła lub metalu służące do doświadczeń chemicznych. [przypis redakcyjny]

Do tyłu

37

Już postrzegł w ogniu gwiazdę – alchemicy przypisywali gwiazdom wpływ na przekształcanie metali nieszlachetnych w złoto. Dalej Krasicki kpi z maniackich praktyk i przywidzeń alchemików. [przypis redakcyjny]

Do tyłu